Nét đặc sắc ngày Rằm Tháng 7 ở Cao Bằng

Người Cao Bằng có câu: “Tết tháng Giêng hẹn từ tháng 7”  và Tết tháng 7 người Cao Bằng cũng hẹn từ tháng Giêng. 

Với người xuôi, rằm tháng 7 là lễ Vu Lan báo hiếu cha mẹ, hay là ngày xá tội vong nhân, những ngày này, người ta làm cỗ cúng gia tiên hoặc ăn chay nhẹ. Còn với người Tày Nùng ở Cao Bằng, rằm tháng 7 là một trong hai cái Tết quan trọng nhất của năm, sau Tết Nguyên đán. Tết là dịp để gia đình đoàn tụ và tưởng nhớ tổ tiên, cầu mong mưa thuận, gió hòa, làm ăn thuận lợi, mùa màng bội thu.

Đối với đồng bào Tày, Nùng quanh năm gần như tháng nào cũng có tết, mỗi ngày lễ tết đều có nguồn gốc và ý nghĩa khác nhau, nhưng tất cả đều hàm chứa những giá trị văn hoá đặc sắc của dân tộc và mang tính nhân văn sâu sắc.Trong bài viết này, tôi sẽ giới thiệu với các bạn vài nét về ngày Rằm Tháng 7 hằng năm ở quê hương Cao Bằng nhé!!!

Cao Bằng là một tỉnh nằm ở phía Đông Bắc của Việt Nam, là cái nôi của cách mạng với nhiều di tích lịch sử gắn với cuộc đấu tranh giành độc lập, xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc Việt Nam. Cao Bằng là nơi sinh sống của nhiều đồng bào anh em các dân tộc thiểu số như: Tày, Nùng, Mông, Dao, Sán Chỉ, Lô Lô,….Nơi đây có nhiều phong tục, tập quán phong phú luôn được gìn giữ và phát huy. Trong 1 năm ngoài Tết nguyên đán là ngày lễ tết quan trọng nhất thì người Cao Bằng còn có Rằm Tháng 7, đây được coi là cái Tết lớn thứ 2 trong năm của người dân nơi đây. Ở Cao Bằng người ta thường ăn Rằm tháng 7 vào ngày 14,15/7 âm lịch hằng năm. Ngày Rằm tháng 7 với người Tày, Nùng Cao Bằng có rất nhiều ý nghĩa và nó luôn được gìn giữ và phát huy qua các năm.

Thaophuongnguyen 181803111828 cao bang

Nét đẹp Cao Bằng

1. Về ý nghĩa của ngày Rằm Tháng 7 hằng năm:

Thứ nhất, Theo cụ Vương Hùng, 85 tuổi, người dân tộc Tày bản địa, nhà nghiên cứu văn hoá dân gian Cao Bằng thì Rằm tháng 7 ở Cao Bằng mang nhiều ý nghĩa. Đây là dấu mốc quan trọng của quá trình sản xuất trong năm. Mùa này, bà con thu hoạch xong vụ lúa chiêm, vụ ngô và cấy xong vụ mùa. Việc lao động sản xuất thảnh thơi, chỉ cần làm cỏ, chăm bón chờ đến ngày thu hoạch. Vì thế, bà con mở tiệc ăn mừng, làm cỗ thắp hương mời tổ tiên về chứng kiến và mong tổ tiên phù hộ cho mưa thuận gió hòa, cây lúa sinh trưởng tốt tươi, vụ này trúng mùa.

Thứ 2, Rằm tháng 7 là dịp để nhân dân Cao Bằng tưởng nhớ vong linh những chiến binh của nghĩa quân Nùng Chí Cao – một anh hùng dân tộc Tày sống ở thời nhà Lý thế kỷ XI. Nùng Trí Cao là con của một thủ lĩnh địa phương, được triều đình nhà Lý đào tạo, giao quyền cai quản, bảo vệ biên cương phía Bắc của Tổ quốc trước sự xâm lấn của nhà Tống ở phương Bắc. Trong một trận chiến ác liệt ở Tổng Quỷ, gần cửa khẩu Tà Lùng, huyện Phục Hoà (Cao Bằng), nhiều quân binh của Nùng Trí Cao tử trận. Vì thế nhân dân thương tiếc lấy ngày 14/7 làm ngày giỗ của quân binh. Trong ngày này, người dân thường làm “péng tái” (người Kinh gọi là bánh gai) để cúng vong hồn binh sỹ. “Péng Tái” dịch ra nguyên nghĩa là bánh đưa đường. Tương truyền khi quân của Trí Cao lên đường đánh giặc, đi đến đâu, người dân cũng làm bánh gai cho quân sỹ làm lương thực.

Thứ 3, Đó là dịp những cô con gái đi lấy chồng về thăm cha mẹ, gia đình, là dịp để con cái thể hiện lòng biết ơn công sinh thành, hiếu thuận đối với cha mẹ.

2. Chợ phiên trước ngày Rằm tháng 7:

Cứ đến tháng 7 âm lịch hằng năm, các chợ phiên trên địa bàn huyện, lại nhộn nhịp, đông đúc hơn ngày thường. Đồng bào Tày, Nùng, Mông, Dao từ khắp các bản làng lại nô nức xuống chợ sắm những đồ cần thiết cho Rằm tháng 7 như gạo nếp, thịt lợn, vịt và các nhu yếu phẩm khác.

Chợ phiên vào những ngày này thật đông đúc, nhộn nhịp bởi không khí mua bán tấp nập. Các gian hàng nối đuôi nhau, bày bán các nhu yếu phẩm như bánh kẹo, nước ngọt, và các vật dụng gia đình…Mọi người đến chợ đều vui nhộn, họ đang chăm chút lựa chọn, mặc cả giữa người bán, người mua các mặt hàng, nguyên liệu để chuẩn bị làm bánh gai như  gạo nếp, lá gai, đỗ xanh, đường phên và sắm lễ vật để chuẩn bị cho mâm cỗ đầy đủ.

Trên mâm cỗ cúng tổ tiên trong ngày rằm tháng 7 của người Tày, Nùng Cao Bằng không thể thiếu bánh gai, thịt vịt và hoa quả. Họ quan niệm rằng con vịt là con vật thiêng liêng, sẽ là vị sứ giả của mường trần gian với mường trời, cầu cho một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.

Thường thì ngày chợ đông  nhất sẽ là ngày 10/7 âm lịch, đó là dịp gần nhất để mua những đồ cần thiết cho ngày Rằm.

1

Nhộn nhịp chợ phiên ngày Rằm tháng 7

3. Những món ăn quan trọng trong dịp Rằm tháng 7:

  •  Thịt vịt

Người Tày, Nùng thường có câu cửa miệng khi nói về các món ăn thuộc về phong tục của dân tộc mình: Bươn Chiêng kin nựa Cáy, bươn Chất kin nựa Pết (nghĩa là tết tháng Giêng ăn thịt gà, tết tháng Bảy ăn thịt vịt). Và món ăn không thể thiếu trong dịp rằm tháng 7 ở Cao Bằng là thịt vịt quay lá mác mật với bún trắng, canh thịt vịt nấu măng. Món thịt vịt đặc trưng nhất của người Tày, Nùng là món vịt quay mác mật. Vịt mổ xong, tẩm ướp đầy đủ gia vị, nhồi lá mác mật vào bụng con vịt rồi khâu lại, phết một chút mật ong rừng lên ngoài da, sau đó đem quay. Hiện nay, món thịt vịt quay lá mác mật của người Tày, Nùng đã trở thành món ăn đặc sản, được khách thập phương thưởng thức khen ngợi.

images2682859 vimang

Canh vịt nấu măng

vit quay la moc mat 1

Vịt quay là mác mật

  • Trong ngày Rằm tháng 7, người dân Cao Bằng thường làm “Péng Tái” (Người Kinh gọi là bánh gai): 

+ Nguyên liệu để làm bánh gồm: gạo nếp, lá bánh gai, đường phên, đỗ xanh (hoặc lạc rang giã nhỏ) để làm nhân bánh, một số nơi còn cho thêm cả chút dừa bào sợi vào nhân cho thêm ngon. Ngoài ra còn phải chuẩn bị thêm lá chuối đã được phơi ngoài nắng cho mềm để gói bánh.

+ Quy trình làm bánh:

Đầu tiên, người ta sẽ lấy gạo nếp đi ngâm nước khoảng một buổi và đem gạo đó đi xay thành bột. Khi xay có kèm thêm nước nên bột sẽ ở dạng lỏng. Người ta phải cho vào một cái túi vải, đem treo lên hoặc dùng vật nặng đè lên túi vải khoảng nửa buổi cho chảy nước. Đến khi còn lại dạng bột mềm mềm, có thể nặn mà không bị nhão, dính tay là được.

Lá gai phải hái về trước đó mấy ngày, bỏ gân lá, đem phơi thật khô. Sau đó, đem lá về đun, ninh cho nhừ. Lá gai đung xong rửa sạch, vắt khô rồi thái nhỏ cho thật mịn.  Sau đó, lấy đường phên về đun sôi chảy ra rồi trộn với lá gai đã thái mịn, tạo thành một hỗn hợp mật sền sệt. Đem hỗn hợp này cho vào bột gạo ở đã chuẩn bị ở trên, cho vào cối đá giã nhuyễn. Sau khi giã xong sẽ được hỗn hợp bột có màu đen mịn, dẻo quánh, có mùi thơm của cả bột nếp, lá gai và mật đường phên.

Sau đó, người ta sẽ nặn bánh thành từng miếng hình tròn hơi dài, cho nhân lạc hoặc đỗ xanh vào giữa rồi nắm lại, cho vào lá chuối để gói.

Cuối cùng là đem bánh đi hấp cách thủy. Từ lúc đun bánh, cứ thắp một nén nhang, đến khi nén nhang cháy hết thì cũng là lúc bánh chín.

Banhgai12

Bánh gai

Bên cạnh 02 món ăn không thể thiếu này, người dân Cao Bằng cũng chuẩn bị những món ăn như trong dịp Tết nguyên đán như: Thịt lợn, bánh gio,…..

4. Phong tục “Pây tái” của người Cao Bằng:

Lễ Pây Tái hoặc Pây chường Tái, gọi tắt là “Pây Tái” diễn ra vào ngày mùng 2 tháng Giêng và ngày rằm tháng Bảy hằng năm.

Người Tày, Nùng quan niệm rằng, những người phụ nữ sau khi đi lấy chồng, quanh năm phải cùng chồng con lo toan việc làm ăn ở nhà chồng, và phải quán xuyến hương khói thờ phụng ông, bà, tổ tiên nhà chồng. Chính vì vậy, ngày mùng 2 tháng Giêng và ngày rằm tháng Bảy là dịp người phụ nữ cùng chồng con mình trở về nhà bố mẹ đẻ để tự tay được chăm sóc cho cha mẹ. Việc này không chỉ thể hiện sự báo hiếu cho cha mẹ đẻ của mình mà còn là dịp để chàng rể thể hiện tấm lòng biết ơn cha mẹ vợ của mình đã vất vả khó nhọc sinh và chăm sóc cho cô gái mà mình lấy về làm vợ.

Quà cho cha mẹ thường là một đôi vịt béo, một chục bánh gai. Theo truyền thuyết, con vịt được coi là con vật thiêng trong tâm linh của người Tày, Nùng, vì con vịt là vị sứ giả của mường trần gian với mường trời. Con vịt đó có công cõng gà trống vượt biển (khảm hải) đi cống sứ mường trời vào ngày rằm tháng Bảy hằng năm. Ngày Tết, cả gia đình quây quần bên mâm cơm ấm cúng thưởng thức những món ăn đặc sản của địa phương.

baodantoc le pay tai

Phong tục Pây tái

Với người Tày, Nùng dù sống ở bất cứ nơi đâu trên dải đất hình chữ S cũng không thể quên tục “Pây Tái” vì hàm chứa nhiều giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc. Chính vì vậy, nó cần được gìn giữ và phát triển hơn nữa trong thời đại xã hội ngày càng phát triển như hiện nay, góp phần bảo tồn không gian văn hóa chung của đồng bào các dân tộc.

Trong dịp này, người phụ nữ Tày, Nùng cũng cùng chồng sửa soạn lễ cúng tạ ơn ông bà tổ tiên. Rằm tháng Bảy người Tày, Nùng cũng có tín ngưỡng cúng “Xá tội vong nhân”, mọi thủ tục và nghi thức cúng bái cũng giống như người Kinh.

Ngày nay khi đất nước ngày càng phát triển, những văn hóa phương Tây ngày càng du nhập nhiều vào Việt Nam có ảnh hưởng không ít tới tư tưởng, lối sống của nhân dân. Nhưng với người Cao Bằng, họ vẫn luôn gìn giữ và phát huy những phong tục, tập quán tốt đẹp của dân tộc, của quê hương.

Với những bạn sinh viên, những người con đi làm ăn xa quê, dù có đi đâu xa hay bận rộn công việc gì, hãy nhớ về ăn rằm cùng bố mẹ gia đình nhé mọi người. Đời người chẳng có bao nhiêu năm, mà mỗi năm có một ngày rằm thôi. Còn gì bằng gia đình sum họp, còn gì bằng ngày Rằm Tháng Bảy được đoàn viên bên gia đình ăn thịt vịt quay, ăn bánh, trò chuyện, tâm sự về cuộc sống để nâng cao tình hảo hữu tình họ hàng, anh em trong gia đình.

Nếu có dịp ghé thăm Cao Bằng vào Rằm tháng 7, bạn hãy tham gia chợ phiên náo nhiệt, thưởng thức món vịt quay mác mật, bánh gai,…nhé!!!

405 views

Bạn thấy bài viết hữu ích không

Click vào ngôi sao để đánh giá

Đánh giá 4.9 / 5. Số đánh giá 19